Nga vijmë

Ilirët dhe origjina e shqiptarëve

Pyetni një shqiptar nga vijmë dhe shpesh do të dëgjoni një fjalë: ilirët. Ja çfarë thonë në të vërtetë burimet, çfarë është e sigurt dhe çfarë mbetet e hapur.

Përditësuar më

Përgjigjja e shkurtër

Prejardhja nga ilirët e lashtë është pikëpamja më e përhapur dhe shqiptarët në përgjithësi e shohin veten si pasardhës të tyre. Nuk është e provuar: nga ilirishtja ka mbetur aq pak sa gjuhëtarët ndahen mes atyre që e pranojnë prejardhjen ilire, atyre që mendojnë se shqipja vjen nga një gjuhë e afërt me ilirishten dhe atyre që thonë se provat nuk mjaftojnë. Disa studiues propozojnë trakishten ose dakishten.

Verifikuar · kontrolluar më 25 tetor 2026

Burimi: Britannica: Illyria

The Roman theatre at Butrint, with the fortress walls behind
Teatri romak i Butrintit, me muret e kalasë pas tij. Foto: Marcin Konsek · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Çfarë është e sigurt

Verifikuar · kontrolluar më 25 tetor 2026

Ilirët jetuan në Ballkanin perëndimor që nga rreth shekulli X p.e.s. Mbretëritë ilire lulëzuan mes shekujve V dhe II p.e.s., dhe e fundit kishte kryeqytet Shkodrën.

Roma luftoi me ilirët që nga viti 229 p.e.s. dhe e kishte nën kontroll Ilirinë në vitin 168 p.e.s., kur mbreti Gent u dorëzua. Toka u bë provinca romake e Ilirikut.

Burimet: Britannica: Illyria · Britannica: History of Albania

Pse debati mbetet i hapur

E panjohur · kontrolluar më 25 tetor 2026

Origjina e shqiptarëve nuk dihet përfundimisht. Vetëm tri ose katër fjalë ilire janë identifikuar pa dyshim, ndaj ka shumë pak për t'u krahasuar me shqipen.

Shqipja është degë më vete e familjes indoevropiane, e njohur si e tillë nga Franz Bopp në vitin 1854. Si paraardhëse ose e afërmja më e ngushtë e saj janë propozuar me rezervë si ilirishtja, ashtu edhe dakishtja. Dëshmia e parë e shkruar e shqipes është e vitit 1462.

Pra, përgjigjja e ndershme: prejardhja ilire është pikëpamja më e përhapur, ajo trake ose dake është pikëpamje e pakicës, dhe provat janë shumë të pakta për ta mbyllur çështjen.

Burimet: Britannica: Illyria · Britannica: Albanian language · Britannica: History of Albania

Mbretëresha Teuta

Verifikuar · kontrolluar më 25 tetor 2026

Teuta sundoi mbretërinë ilire si regjente pas vdekjes së burrit të saj, mbretit Agron. Roma u nis në luftë kundër ilirëve nën sundimin e saj në vitin 229 p.e.s., dhe ajo iu nënshtrua Romës në vitin 228 p.e.s.

Burimet: Britannica: Teuta · Britannica: Illyria · Britannica: History of Albania

Vende antike që mund t'i vizitoni

Verifikuar · kontrolluar më 25 tetor 2026

Butrinti, rreth 20 km nga Saranda, është pasuri e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s (i shpallur më 1992, i zgjeruar më 1999). U bë koloni romake në vitin 44 p.e.s. dhe ka një teatër dhe një pagëzimore të hershme të krishterë. Që nga viti 2005 është park kombëtar.

Apolonia, afër Vlorës së sotme, ishte një koloni greke e themeluar në tokë ilire; kolonitë greke në këtë bregdet u themeluan mes shekujve VIII dhe VI p.e.s. Në kohën romake njihej për shkollën e saj të filozofisë.

Bylisi, 1,5 km nga fshati Hekal në Mallakastër, u themelua rreth viteve 370–350 p.e.s. si kryeqendër e bashkësisë së bylinëve, dhe parku e përshkruan si qytetin më të madh ilir të Ilirisë së Jugut. Teatri i tij mbante rreth 7 500 veta.

The Monument of the Agonothetes at Apollonia, near Fier
Monumenti i Agonothetëve në Apoloni, afër Fierit. Foto: Pudelek · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Burimet: UNESCO World Heritage: Butrint · Britannica: Apollonia · Britannica: History of Albania · National Tourism Agency (AKT): Byllis · Apollonia Archaeological Park administration: Byllis history

Dardania dhe Kosova

Verifikuar · kontrolluar më 25 tetor 2026

Dardanët përshkruhen si popull ilir, i lidhur edhe me trakët. Toka e tyre përfshinte Kosovën e sotme dhe pjesë të Serbisë jugore, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë së veriut. Emri i tyre mund të vijë nga e njëjta rrënjë me fjalën shqipe dardhë.

Autorët antikë i tregojnë dardanët mjaft të fortë sa për t'i dalë përballë Maqedonisë. Nën Romën, një ushtar i gardës perandorake të kalorësisë shënohej ende në gurin e varrit si nat(ione) Dardanus, dardan me origjinë.

Burimet: Oxford Classical Dictionary: Dardani · KOSOVA journal (Institute of History, Prishtina), 2025: Dardanët dhe Dardania

Nga Arbëria te Shqipëria

Verifikuar · kontrolluar më 25 tetor 2026

Një popull i quajtur albanoi përmendet për herë të parë nga Ptolemeu në shekullin II të e.s. Emri më vonë u përhap si Arbër e Arbëri, dhe Albania. Arbëreshët e Italisë jugore e ruajnë ende formën e vjetër.

Shqipëria zëvendësoi emrin e vjetër në shekujt XVI dhe XVII. Britannica shënon se shpjegohet më mirë nga shqip, me folur qartë, sesa nga shqipe, shqiponjë.

Shqipja ka dy dialekte kryesore, gegërishten në veri dhe toskërishten në jug, të ndara afërsisht nga lumi Shkumbin.

Burimet: Britannica: History of Albania · Britannica: Albanian language

Pyetje të shpeshta

A janë shqiptarët pasardhës të ilirëve?

Është pikëpamja më e përhapur dhe shumica e shqiptarëve e shohin veten kështu, por nuk është e provuar. Nga ilirishtja ka mbetur shumë pak, ndaj gjuhëtarët janë të ndarë dhe disa propozojnë trakishten ose dakishten.

Kush ishte mbretëresha Teuta?

Ajo sundoi mbretërinë ilire si regjente pas vdekjes së mbretit Agron. Roma luftoi kundër saj që nga viti 229 p.e.s. dhe ajo u nënshtrua më 228 p.e.s.

A ishin dardanët ilirë?

Ata përshkruhen si popull ilir, i lidhur edhe me trakët, që jetonte në Kosovën e sotme dhe në tokat përreth.

Ku mund të shoh vende ilire dhe antike?

Butrinti afër Sarandës (UNESCO), Apolonia afër Vlorës dhe Fierit, dhe Bylisi afër Hekalit në Mallakastër janë më të njohurat në Shqipëri.

A do të thotë Shqipëri vendi i shqiponjave?

Ky është leximi popullor, por Britannica thotë se emri shpjegohet më mirë nga shqip, me folur qartë.

Burimet

Të gjitha burimet u kontrolluan më 25 tetor 2026. Çdo gjë që nuk e gjetëm me burim e lamë jashtë. Keni vënë re një gabim? Na tregoni dhe e rregullojmë.

Më shumë fotografi të traditave shqiptare në Instagramin e Beatrikës: @traditat_shqiptaree ↗

Vazhdoni të lexoni

Buletini javor

Rri i lidhur me vendlindjen

Vende të reja, ngjarje dhe lajme udhëtimi nga Kosova dhe Shqipëria, për diasporën dhe vizitorët, një herë në javë. Falas.

Email-in tuaj e përdorim vetëm për këtë buletin. Çregjistrohuni kurdo. Privatësia

🚨 Kontakt emergjence 112 · Kosovo 192 / 193 / 194 · Albania 129 / 127 / 128